Apollo và Daphne: Sự tích cây nguyệt quế
Phiên bản phổ biến nhất về bi kịch tình yêu của Apollo và Daphne nằm trong tác phẩm Metamorphoses của nhà thơ Ovid.
Ngày trước khi mang thai cặp song sinh Apollo và Artemis, nữ thần Leto bị con mãng xà Python do tình địch Hera phái xuống truy cùng đuổi tận, phải trốn chạy khắp nơi. Sau này khi trở thành một vị thần uy quyền của Olympus, Apollo đã đi tìm Python trả thù, tội dám mạo phạm mẹ mình. Kết cục là chỉ sau vài phát tên thì vị thần ánh sáng đã kết liễu đời con quái vật. Vui mừng và tự hào vì đã lập được chiến công, Apollo, vị thần mặt trời nổi tiếng với tài thiện xạ và bộ cung tên vàng quyền năng, đứng trên xác quái vật chờ mọi người tung hô.
Đương lúc hưng phấn, chợt Apollo để ý thấy có một tiểu thần bay ngang qua. Trên lưng nó là đôi cánh bé tẹo, nhưng lại đeo một bộ cung tên vàng-đồng lẫn lộn. Tiểu thần bé nhỏ tỏ vẻ hờ hững lơ đãng, không lấy gì làm trầm trồ, nói chi đến ngưỡng mộ chiến công lừng lẫy trước mắt của thần Apollo vĩ đại, càng không buông nổi một lời ca tụng. Apollo nóng mắt, cất lời chế giễu Eros:
"Này cậu nhóc nghịch ngợm, cậu nghĩ mình làm gì được với thứ vũ khí quyền lực đó? Thứ vũ khí đó tốt nhất nên ở trên vai ta. Cung tên của ta có thể gây ra bệnh dịch chết người, làm thú dữ bị thương, giết kẻ thù, mà gần đây nhất là con mãng xà Python hung tợn. Mũi tên vớ vẩn của cậu chỉ khuấy động được chuyện yêu đương thôi, chẳng thể so sánh với vinh quang của ta được."
Thần tình yêu hẳn nhiên nghe không lọt tai những lời ngạo mạn này nên buông lời đe dọa đáp trả: "Mũi tên của ngươi có thể xuyên thấu tất cả những thứ khác, Apollo. Nhưng mũi tên của ta sẽ đâm xuyên trái tim ngươi. Con người nhỏ bé phải quy phục thần thánh như thế nào thì vinh quang của ngươi cũng nhỏ bé hơn quyền năng của ta như thế thôi."
Nói rồi, Eros vỗ cánh bay đi. Cậu nhóc bay lên ngọn núi Parnassus gần đấy, chuẩn bị hai mũi tên, một bằng vàng sắc sảo và một bằng chì cùn mòn. Eros lặng lẽ bắn mũi tên vàng khơi dậy tình yêu xuyên qua tấm ngực trần săn chắc của Apollo mà vị thần này không hề hay biết. Mũi tên chì thứ hai giết chết mọi xúc cảm yêu đương, Eros nhắm vào một nàng tiên nymph tên Daphne đang dạo chơi gần đó. Xong xuôi, vị thần tình yêu đắc chí rời đi.
Daphne, con gái thần sông Peneus xứ Thessaly, vốn là một tiên nữ có nhan sắc nổi bật. Giống như Artemis, nàng yêu thích việc săn bắn, khám phá núi rừng hơn là chuyện yêu đương và thậm chí còn được trao danh hiệu “aemula Phoebes” (đối thủ của nữ thần Artemis). Mặc cho rất nhiều người cầu hôn, đồng thờ lại được cha ra sức khuyên nhủ, Daphne vẫn mục mực xin không lập gia đình, giữ trọn trinh tiết như thần nữ Artemis. Sự kiên định của nàng khiến Peneus đành miễn cưỡng ưng thuận. Một cô gái kiên quyết chối bỏ tình yêu như vậy là đối tượng phù hợp cho sự trả thù của Eros.
Về phần Apollo, vị thần này vừa xuống núi, dự định mang chiến lợi phẩm đầu Python về tặng mẹ, thì bất chợt nhìn thấy tiên nữ Daphne xinh đẹp tuyệt trần đang tắm ở con suối gần đó. Apollo vừa nhìn thấy Daphne đã ngay lập tức yêu say đắm nàng tiên kiều diễm này. Ngọn lửa tình yêu bùng cháy dữ dội trong trái tim vị thần kiêu ngạo. Ovid cho rằng Daphne chính là nàng trinh nữ đầu tiên mà Apollo đem lòng yêu mến. Nhưng trớ trêu thay, ngọn lửa chán ghét tột độ cũng bùng lên trong trái tim Daphne ngay thời điểm nàng vừa nhìn thấy vị thần mặt trời danh tiếng.
Apollo tình nguyện bỏ mặc mọi thứ để theo đuổi Daphne, dùng những lời đường mật cầu xin cô đáp lại tình yêu mãnh liệt của mình. Nhưng bất kể mọi nỗ lực tán tỉnh lẫn tỏ tình, Daphne vẫn phũ phàng từ chối chàng. Vị thần ánh sáng với trái tim cháy bỏng mê muội, ráo riết theo đuổi Daphne hòng nắm được trái tim nàng. Daphne thấy vậy lại càng sợ hãi bỏ chạy. Càng chạy, vẻ đẹp đầy sợ hãi của nàng càng thôi thúc sự khao khát mãnh liệt trong trái tim rạo rực của Apollo.
Trông thấy thần mặt trời sắp đuổi kịp, Daphne biết mình đã kiệt sức. Nàng ngẩng đầu tuyệt vọng cầu xin cha (có phiên bản nói là nữ thần Gaia/thần Zeus) giúp mình giữ vững tấm thân trinh trắng: “Giúp con cha ơi, Peneus! Hãy mở mặt đất ra ôm lấy con, hoặc biến con thành một hình hài khác hoặc phá hủy nhan sắc này để con không phải chịu nguy hiểm nữa. Hãy giải thoát con khỏi người đàn ông này từ giờ về sau!”
Đáp lại lời cầu xin khẩn thiết của con gái, thần sông Peneus hóa phép biến Daphne thành cây nguyệt quế. Ngay lập tức, sự tê cứng nặng nề bao trùm lấy tay chân nàng, đôi tay biến thành nhánh cây còn đôi chân cắm xuống đất thành bộ rễ. Khuôn ngực mềm mại trước đây bị bao phủ bởi lớp vỏ cây mỏng, mái tóc bồng bềnh nay biến thành tán lá sum suê.
Apollo không kịp phản ứng, bất lực nhìn cô gái mình yêu dần trở thành một cây nguyệt quế. Chàng hôn lên thân cây càng khiến nó rung lắc và co rúm lại. Đau khổ tột cùng xen lẫn hối hận và tiếc thương, Apollo đành ngồi dưới gốc than khóc vì bi kịch tình yêu này.
Bất chấp sự khước từ cho đến chết của Daphne, thần Apollo vẫn thề nguyện yêu cô mãi mãi: “Mặc dù em không thể trở thành cô dâu của ta, nhưng em sẽ trở thành loài cây của ta. Mái tóc ta, đàn lyre của của, bao đựng cung tên của ta đều sẽ gắn em theo bên mình.” Thần mặt trời dùng phép thuật của mình mang lại sự bất tử và thanh xuân vĩnh cửu cho nàng Daphne – cây nguyệt quế. Vì lý do này, lá của cây nguyệt quế không bị phân hủy.
Trong lễ hội tại điện thờ Delphi của thần Apollo, một nhánh nguyệt quế từ thung lũng Vale vùng Thessaly sẽ được dâng lên cúng tế. Và vòng lá nguyệt quế sẽ là phần thưởng dành cho người thắng cuộc trong hội thi Pythian tưởng nhớ sự kiện Apollo tiêu diệt được mãng xà Python, cũng là để nhắc nhở người chiến thắng không nên quá tự cao tự đại về bản thân mình.
